Na afronding van zijn studie sociologie is hij vier jaar werkzaam als wetenschappelijk medewerker aan het Sociologisch Instituut van de Universiteit van Amsterdam. Vervolgens maakt hij de overstap naar SISWO, naar de functie van coördinator van de sector Arbeid, Bedrijf en Beroep. De samenwerking aldaar met de collega’s van het eerste uur vormt de voedingsbodem voor veel van zijn wetenschappelijke arbeid in de daaropvolgende jaren. In 1988 wordt hij benoemd tot hoogleraar Sociale Wetenschappen aan de Open Universiteit en al snel daarna tot hoogleraar Algemene Empirische Sociologie te Leiden. Deze functie vervult hij van 1991 tot 2004. Bovendien is hij in de jaren 2000 tot 2007 als hoogleraar Labour Management verbonden aan de Nijmeegse Radboud Universiteit. Aansluitend op deze wetenschappelijke carrière heeft Jacques tal van andere functies vervuld, zowel op zijn vakgebied als in de relatie tussen onderzoek en beleid. Dit mag blijken uit zijn voorzitterschap van de NSV en zijn rol in de talrijke congressen en symposia die daaruit voortvloeiden. Ook het langjarig voorzitterschap van de SER-werkgroep Onderwijs en Arbeidsmarkt, en de initiatieven tot de ontwikkeling en begeleiding van projecten op het gebied van arbeidsmarktonderzoek onderstrepen de maatschappelijke relevantie van zijn wetenschappelijke werk.

 

Promotie

Jacques is in 1987 bij Jan van Wezel aan de Katholieke Universiteit Brabant Arbeidsbestel gepromoveerd. De titel van zijn proefschrift met de titel De arbeidsmarkt als arena: Arbeidsmarktproblemen in sociologisch perspectief is illustratief voor Jacques’ brede wetenschappelijke belangstelling zoals die uit zijn hele werk spreekt. Thema’s als arbeidsorganisatie, arbeidsverhoudingen en arbeidsmarkt zijn van het begin af aan geduid in termen van veranderingen in het arbeidsbestel. Dit geldt ook voor de wijze van invulling van zijn leeropdrachten, zoals mag blijken uit de met Joris van Ruysseveldt verzorgde inleiding in de sociologie Sociologie en de moderne samenleving (1996) en zijn rede op 11 april 2001 bij de aanvaarding van de Nijmeegse leerstoel Over de balans tussen werken en leven in een veranderend arbeidsbestel. Dit perspectief is ook terug te vinden in het liber amicorum met als titel Het arbeidsbestel binnenstebuiten dat hem zes jaar later is aangeboden bij zijn afscheid als hoogleraar aan de Nijmeegse universiteit. Daarin zijn niet alleen zijn kwaliteiten als onderzoeker en publicist, maar ook als docent met ere genoemd. Zijn productie als publicist is overigens bewonderenswaardig, zowel in kwantitatief als kwalitatief opzicht. Het liber amicorum vermeldt ruim honderd boeken, bijdragen en artikelen over de meest uiteenlopende onderwerpen. Dit neemt niet weg dat Jacques ook tijd heeft gevonden voor andersoortige activiteiten. Vooral sinds zijn pensionering heeft hij zich steeds meer kunnen concentreren op zijn pianospel. Daarnaast was er nog tijd voor een bijna wekelijks bezoek aan het Concertgebouw, waar hij bij voorkeur luisterde naar de muziek van Messiaen, Boulez en Sjostakovitsj.

 

Tijdschrift

In dit kader mag zijn betrokkenheid bij het Tijdschrift voor Arbeidsvraagstukken zeker niet onvermeld blijven. In het begin van de jaren tachtig komen Jacques vanuit SISWO en ik vanuit mijn werkzaamheden bij het ministerie van Sociale Zaken vrijwel gelijktijdig tot het inzicht dat er bij zowel Nederlandse als Belgische onderzoekers behoefte bestaat aan een forum voor de ontmoeting van onderzoek en beleid op het terrein van de arbeidsvraagstukken: arbeid, arbeidsomstandigheden, arbeidsverhoudingen en arbeidsmarkt. Bemiddeling door de toen net van SISWO naar Sociale Zaken verhuisde Machiel van der Woude leidt vervolgens tot een langjarige samenwerking, met als eerste resultaat de verschijning van het eerste nummer van het Tijdschrift voor Arbeidsvraagstukken eind maart 1985. Jacques is sindsdien tot aan zijn overlijden intensief bij het tijdschrift betrokken geweest. Van 1985 tot 2008 is hij voorzitter van de redactie en van de redactieraad geweest. Aansluitend heeft Jacques tot aan het tijdstip van zijn overlijden nauwgezet de redactie van de boekenrubriek verzorgd. Het afscheid als voorzitter en als hoogleraar aan de Radboud Universiteit op 27 april 2007 is aanleiding geweest tot een hommage aan Jacques in de vorm van een speciale editie. Daarin is uitgebreid stilgestaan bij zijn grote verdiensten als redactievoorzitter en als auteur. Onder meer werd een overzicht gegeven van de vele bijdragen die hij in de loop der jaren in dit tijdschrift heeft gepubliceerd. Ondanks de toenemende gezondheidsklachten is daaraan in de daaropvolgende jaren nog een fors aantal bijdragen toegevoegd. Speciaal te noemen zijn hier de eindredactie samen met Paul de Beer van het jubileumnummer 25 jaar onderzoek naar arbeidsvraagstukken in 2009 en de eindredactie van een themanummer over ouderen op de arbeidsmarkt in 2015 (samen met Patricia van Echtelt en Didier Fouarge). Bijzonder vermeldenswaardig is zijn bijdrage (samen met Patricia van Echtelt) over immigratie en arbeid aan het eerste nummer van 2016, met daarin bovendien een uitgebreide boekbespreking door de onlangs overleden Albert Mok.

Twee maanden voor zijn overlijden heeft Jacques nog zijn vijftigjarig huwelijksfeest gevierd. Ondanks zijn broze gezondheid wilde hij deze gelegenheid om familie en vrienden nog eens te begroeten niet missen. Dit tekent zijn intense betrokkenheid met de vele vrienden en vooral ook met de directe familie. Gedurende zijn gehele loopbaan is Jacques een bindende factor geweest voor zijn grote vriendenkring, maar vooral ook heeft hij steeds zijn familie nadrukkelijk betrokken bij de hoogtepunten in zijn carrière. Dit geldt des te meer voor Fenna, die hem met bewonderenswaardige toewijding tot het laatste moment heeft bijgestaan. Het overlijden van Jacques betekent het gemis van een waardevolle wetenschapper, een unieke collega en een aimabel mens. Voor mij persoonlijk is het een voorrecht dat ik ruim dertig jaar met Jacques heb mogen samenwerken.

 

Kees Vos, lid van de redactie van het Tijdschrift voor Arbeidsvraagstukken